Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 52

"క్షమస్వ రోషం త్యజ రాక్షసేంద్ర"- means 'Oh, King of Rakshasas, please forgive. Give up your anger'

These are words of Vibhishana. Vibhishana is the younger brother of Ravana. Ravana's mother approached her children and tells them about their step brother Vaisrava, and suggested them follow him and get similar ascetic powers. Ravana vows to better him and performs penance for ten thousand at Gokarna to please Brahma. At the same time Vibhishana too performs penance, following his mother direction. When pleased Brahma asked him to choose his boon , Vibhishana asks for a boon that will help him stay on the path of Righteousness at all times. Such is Vibhishana's commitment to righteousness is what we see in this Sarga.

In Sundarakanda this is the first time we see Vibhishana. Trijata in detailing her dream, mentions Vibhishana. 'ఏకః తత్ర మయా దృష్టః శ్వేతఃఛత్రో విభీషణః' - 'I saw one with white umbrella, that is Vibhishana'. White is an auspicious color. That means that dream of Trijata indicates good for Vibhishana.

Sita too mentions Vibhishana. Sita said that Vibhishana tried to advise Ravana to return Sita. This tells us that Vibhishana is one who is aware of Sita's abduction. He is one who knows the right and wrong. He was unsuccessful in pushing Ravana to return Sita. Now we see him in an active role.

So, we hear the story of Sarga 52.

||Sloka 52.01||

తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా వానరస్య మహాత్మనః|
ఆజ్ఞాపయత్ వధం తస్య రావణః క్రోథమూర్చితః||52.01||

స|| రావణః మహాత్మనః వానరస్య తస్య వచనం శ్రుత్వా క్రోధమూర్ఛితః తస్య వధం ఆజ్ఞాపయత్||

||Sloka meanings||

మహాత్మనః వానరస్య -
of the great soul Vanara
తస్య వచనం శ్రుత్వా-
hearing his words
క్రోధమూర్ఛితః రావణః
Ravana overpowered with anger
తస్య వధం ఆజ్ఞాపయత్ -
ordered that he be killed

||Sloka summary||.

Ravana, hearing the words of the great Vanara , overpowered with anger , ordered that he be killed.

||Sloka 52.02||

వధే తస్య సమాజ్ఞప్తే రావణేన దురాత్మనా|
నివేదితవతో దౌత్యం నానుమేనే విభీషణః||52.02||

స|| దురాత్మనా రావణేన నివేదితవతః తస్య వధే సమాజ్ఞప్తే విభీషణః దౌత్యం నాను మేనే ||

Govindaraja Tika says - నివేదితవతః ఉక్తవతః

Rama Tika says - వధ ఇతి| రావణేన వధే సమాజ్ఞప్తం సతి దౌత్యం స్వనిష్టదూత ధర్మం నివేదితవతో హనూమతః వధే విభీషణో నాను మేనే అనుమతిం న చకార|

||Sloka meanings||

దురాత్మనా రావణేన -
by wicked Ravana
నివేదితవతః -
one who carried the message
తస్య వధే సమాజ్ఞప్తే -
his killing is ordered
విభీషణః దౌత్యం నాను మేనే -
Vibhishana did not approve

||Sloka summary||

Vibhishana did not agree with the wicked Ravana's order to kill the one who announced himself ( as a messenger). ||52.02||

This Sarga starts with,"వధే తస్య సమాజ్ఞప్తే రావణేన దురాత్మనః",-
"When the evil Ravana ordered that one to be killed". Then Vibhishana springs to action.

Vibhishana did not agree with the wicked Ravana's order.
The order was to kill the one who announced himself as a messenger. Vibhishana, who stands by the right course of action, having realized that the Rakshasa king was angry,
started thinking about his course of action.

Vibhishana, skilled in speech having made up his mind,
then spoke to his reverential elder in meaningful and wholesome manner

||Sloka 52.03||

తం రక్షోధిపతిం క్రుద్ధం తచ్చ కార్యముపస్థితమ్|
విదిత్వా చింతయామాస కార్యం కార్యవిధౌ స్థితః||52.03||

స|| కార్యవిధౌ స్థితః తం రక్షోధిపం కృద్ధం ఉపస్థితం తత్ కార్యం చ విదిత్వా కార్యం చింతయామాస||

||Sloka meanings||

కార్యవిధౌ స్థితః -
one who stands by the right course of action
తం రక్షోధిపం కృద్ధం -
that king of Rakshasas who was angry
ఉపస్థితం - approaching him
తత్ కార్యం చ విదిత్వా -
having realized what is to be done
కార్యం చింతయామాస -
started thinking about the action needed

||Sloka summary||

( Vibhishana) The one who stands by the right course of action, having realized that the Rakshasa king was angry, started thinking about the course of action. ||52.03|

||Sloka 52.04||

నిశ్చితార్థః తతః సామ్నా పూజ్య శత్రుజిదగ్రజమ్|
ఉవాచ హిత మత్యర్థం వాక్యం వాక్య విశారదః||52.04||

స|| తతః నిశ్చితార్థః శత్రుజిత్ వాక్యవిశారదః పూజ్యం అగ్రజం అత్యర్థం హితం వాక్యం సామ్నా ఉవాచ||

Rama Tika says- సామ్నా సామరూప ఉపాయేన

||Sloka meanings||

తతః నిశ్చితార్థః -
then the one who is decided about action
శత్రుజిత్ వాక్యవిశారదః -
one who won over the enemies and one who is skilled in speech
పూజ్యం అగ్రజం - revered elder
అత్యర్థం హితం వాక్యం -
with meaningful wholesome words
సామ్నా ఉవాచ -
spoke with soothing words

||Sloka summary||

Then the winner of enemies skilled in speech having made up his mind, spoke to his reverential elder in meaningful and wholesome manner.||52.04||

||Sloka 52.05||

క్షమస్వ రోషం త్యజరాక్షసేంద్ర
ప్రసీదమద్వాక్య మిదం శ్రుణుష్వ|
వధం న కుర్వంతి పరావరజ్ఞాః
దూతస్య సంతో వసుధాధిపేన్ద్రాః||52.05||

స|| రాక్షసేంద్ర క్షమస్వ | రోషం త్యజ|| ఇదం మద్వాక్యం శ్రుణుస్వ| వసుధాధిపేంద్రాః పరావరజ్ఞాః సంతః దూతస్య వధం న కుర్వంతి||

||Sloka meanings||

రాక్షసేంద్ర క్షమస్వ -
O king of Rakshasas, forgive him
రోషం త్యజ - give up your anger
ఇదం మద్వాక్యం శ్రుణుస్వ -
please hear my words.
వసుధాధిపేంద్రాః -
rulers of the earth
పరావరజ్ఞాః సంతః -
good men who know what is exalted and what is mean
దూతస్య వధం న కుర్వంతి -
do not kill a messenger

||Sloka summary||

"Oh King of Rakshasas ! Forgive him. Give up your anger. Please hear my words. Rulers of the earth , good men who know what is exalted and what is mean, do not kill a messenger." .||52.04||

||Sloka 52.06||

రాజధర్మవిరుద్ధం చ లోకవృత్తైశ్చ విగర్హితమ్|
తవ చాసదృశం వీర కపే రస్య ప్రమాపణమ్||52.06||

స|| వీర కపేః ప్రమాపణం రాజధర్మవిరుద్ధం చ లోక వృత్తైశ్చ గర్హితం | తవ చ అసదృశం ||

Govindaraja Tika says- ప్రమాపణం మారణం|

||Sloka meanings||

వీర కపేః ప్రమాపణం -
O mighty one killing this Vanara
రాజధర్మవిరుద్ధం చ -
against the right conduct of kings
లోక వృత్తైశ్చ గర్హితం -
deprecated in the world
తవ చ అసదృశం -
it is unbecoming of you.

||Sloka summary||

"Oh Mighty one, killing this Vanara is against the right conduct of kings and is deprecated in diplomacy. It is unbecoming of you." ||52.06||

||Sloka 52.07||

ధర్మజ్ఞశ్చ కృతజ్ఞశ్చ రాజధర్మ విశారదః|
పరావరజ్ఞో భూతానాం త్వ మేవ పరమార్థవిత్||52.07||

స||త్వమేవ ధర్మజ్ఞః చ కృతజ్ఞః చ రాజధర్మవిశారదః భూతానాం పరావరజ్ఞః పరమార్థవిత్ ||

||Sloka meanings||

త్వమేవ ధర్మజ్ఞః చ -
you alone are the knower of Dharma.
కృతజ్ఞః చ -
knower of gratitude too
రాజధర్మవిశారదః -
you know the statecraft
భూతానాం పరావరజ్ఞః -
knower of the right and wrong practices among all beings
పరమార్థవిత్ -
knower of supreme truth

||Sloka summary||

"You alone are the knower of Dharma. You have a sense of gratitude. You know the statecraft. You know the right and wrong practices among all beings, and the supreme truth." ||52.07||

||Sloka 52.08||

గృహ్యన్తే యది రోషేణ త్వాదృశోఽపి విపశ్చితః|
తతః శాస్త్రవిపశ్చిత్త్వం శ్రమ ఏవ హి కేవలమ్||52.08||

స|| త్వాదృశః విచక్షణః రోషేణ గృహ్యంతే తతః శాస్త్రవిపశ్చిత్వం కేవలం శ్రమ ఏవ హి ||

Tilaka Tika says- శాస్త్రవిపశ్చిత్వం శాస్త్ర పాండిత్య సంపాదనం

Rama Tika says - యది త్వాదృశోవిచక్షణా అపి దోషేణ కర్త్రా గృహ్యన్తే తదా శాస్త్ర విపశ్చిత్వం శాస్త్ర జ్ఞానం శ్రమ ఏవ|

||Sloka meanings||

త్వాదృశః విచక్షణః -
if a wise one like you
రోషేణ గృహ్యంతే -
overpowered with anger
తతః శాస్త్రవిపశ్చిత్వం -
study of scriptures
కేవలం శ్రమ ఏవ హి -
fruitless labor

||Sloka summary||

"If a wise one like you is overpowered with anger then the study of scriptures is a fruitless exercise." ||52.08||

||Sloka 52.09||

తస్మాత్ ప్రసీద శత్రుఘ్న రాక్షసేన్ద్ర దురాసద|
యుక్తాయుక్తం వినిశ్చిత్య దూత దణ్డో విధీయతామ్||52.09||

స|| రాక్షసేంద్ర శత్రుఘ్న దురాసద ప్రసీద | తస్మాత్ యుక్తాయుక్తం వినిశ్చిత్య దూతః దణ్డః విధీయతామ్ ||

Rama Tika says - తస్మాత్ మదుక్త హేతోః ప్రసీద చిత్త ప్రసాదం కురు| అత ఏవ యుక్తాయుక్తం వినిశ్చిత్య దూత దణ్డః దూతోచిత క్రియా విధీయతామ్|

||Sloka meanings||

రాక్షసేంద్ర - o king
శత్రుఘ్న దురాసద ప్రసీద -
o destroyer of foes, o unassailable one, calm down
తస్మాత్ యుక్తాయుక్తం వినిశ్చిత్య -
only after carefully considering what is proper and improper
దూతః దణ్డః విధీయతామ్ -
impose the punishment on the messenger

||Sloka summary||

"Oh King ! Oh destroyer of foes ! Oh Unassailable one ! Calm down. Only after carefully considering what is proper and improper then impose the punishment on the messenger".||52.09||

||Sloka 52.10||

విభీషణవచః శ్రుత్వా రావణో రాక్షసేశ్వరః|
రోషేణ మహతాఽఽవిష్టో వాక్య ముత్తరమబ్రవీత్||52.10||

స|| రాక్షసేశ్వరః రావణః విభీషణవచః శ్రుత్వా మహతా రోషేణ ఆవిష్టః ఉత్తరం వాక్యం అబ్రవీత్||

||Sloka meanings||

రాక్షసేశ్వరః రావణః -
Ravana, the king of Rakshasas Ravana
విభీషణవచః శ్రుత్వా -
having heard those words of Vibhishana
మహతా రోషేణ ఆవిష్టః -
still overcome with anger
ఉత్తరం వాక్యం అబ్రవీత్ -
thus replied to him

||Sloka summary||

"The king of Rakshasas Ravana having heard those words of Vibhishana , still overcome with anger replied to him." ||52.06||

||Sloka 52.11||

న పాపానాం వధే పాపం విద్యతే శత్రుసూదన|
తస్మాదేవం వధిష్యామి వానరం పాపచారిణమ్||52.11||

స|| శత్రుసూదన పాపానాం వధే పాపం న విద్యతే| వానరం పాపచారిణం తస్మాత్ ఏవం వధిష్యామి||

||Sloka meanings||

శత్రుసూదన - o slayer of foes
పాపానాం వధే పాపం న విద్యతే -
killing sinners is not a sin
వానరం పాపచారిణం -
Vanara who is a sinner
తస్మాత్ ఏవం వధిష్యామి-
so I shall have him killed

||Sloka summary||

"Oh Slayer of foes ! Killing sinners is not a sin. This Vanara is a sinner. So I shall have him killed'.||52.11||

||Sloka 52.12||

అధర్మమూలం బహుదోషయుక్తం
అనార్యజుష్టం వచనమ్ నిశమ్య|
ఉవాచ వాక్యం పరమార్థతత్త్వమ్
విభీషణో బుద్ధిమతాం వరిష్ఠ||52.12||

స|| విభీషణః బుద్ధిమతాం వరిష్ఠః బహుదోషయుక్తం అధర్మమూలం అనార్య జుష్టం వచనం నిశమ్య పరమార్థతత్వం వచనం ఉవాచ||

||Sloka meanings||

విభీషణః బుద్ధిమతాం వరిష్ఠః-
Vibhishana foremost among the wise
బహుదోషయుక్తం అధర్మమూలం -
unrighteous words which are false and unacceptable
అనార్య జుష్టం వచనం -
words unacceptable to noble souls
నిశమ్య - having heard
పరమార్థతత్వం వచనం ఉవాచ -
spoke words of supreme truth

||Sloka summary||

"Vibhishana foremost among the wise, hearing the unrighteous words which are false and unacceptable to noble souls, spoke words of supreme truth." ||52.12||

||Sloka 52.13||

ప్రసీద లంకేశ్వర రాక్షసేన్ద్ర
ధర్మార్థ యుక్తం వచనం శ్రుణుష్వ|
దూతాన్ అవధ్యాన్ సమయేషు రాజన్
సర్వేషు సర్వత్ర వదన్తి సన్తః||52.13||

స|| రాక్షసేంద్ర లంకేశ్వర ప్రసీద| ధర్మార్థ యుక్తం వచనం శ్రుణుస్వ| రాజన్ సన్తః సర్వత్ర సర్వేషు వదంతి| సర్వేషు సమయేషు దూతాన్ అవధ్యాన్ ||

Govindaraja Tika says- సర్వత్ర సర్వేషు సర్వ దేశేషు సర్వజాతిషు ఇత్యర్థః

||Sloka meanings||

రాక్షసేంద్ర లంకేశ్వర ప్రసీద -
o king, please calm down
ధర్మార్థ యుక్తం వచనం శ్రుణుస్వ -
hear these words of Dharma and Artha.
రాజన్ సన్తః సర్వత్ర సర్వేషు వదంతి-
knowledgeable people everywhere say this.
సర్వేషు సమయేషు దూతాన్ అవధ్యాన్ -
at all times the messengers are not to be killed

||Sloka summary||

"Oh King, please calm down. Hear these words of Dharma and Artha. Oh King, the knowledgeable people everywhere say this. At all times the messengers are not to be killed". ||52.13||

||Sloka 52.14||

అసంశయం శత్రురయం ప్రవృద్ధః
కృతం హ్యనే నాప్రియ మప్రమేయమ్|
న దూతవధ్యాం ప్రవదన్తి సంతో
దూతస్య దృష్టా బహవో హి దణ్డాః||52.14||

స|| అయం శత్రుః ప్రవృద్ధః అశంసయమ్ | అనేన అప్రమేయం అప్రియం కృతం హి | సన్తః దూతవధ్యామ్ న ప్రవదన్తి | దూతస్య బహవః దణ్డాః దృష్టాః హి ||

Rama Tika says- హి యతః అప్రమేయం బహు అప్రియం అనేన కృతం అతోఽయం ప్రవృద్ధః మహాన్ శత్రుః తథాపి సన్తః దూతవధ్యాం దూతానాం వధం న ప్రవదన్తి| బహవః దణ్డాః దృష్టా శాస్త్రే అపి అవలోకితాః ||

||Sloka meanings||

అయం శత్రుః ప్రవృద్ధః అశంసయమ్ -
without a doubt this enemy has done a great harm
అనేన అప్రమేయం అప్రియం కృతం హి -
he has done incomparably unpleasant acts
సన్తః దూతవధ్యామ్ న ప్రవదన్తి -
knowledgeable people do not talk of killing messengers
దూతస్య బహవః దణ్డాః దృష్టాః హి -
there are many punishments seen for the messengers

||Sloka summary||

"Without a doubt this enemy has done a great harm. He has done incomparably unpleasant acts. The knowledgeable people do not talk of killing messengers. There are many punishments seen for the messengers." ||52.14||

||Sloka 52.15||

వైరూప్యమంగేషు కశాభిఘాతో
మౌణ్డ్యం తథా లక్షణ సన్నిపాతః|
ఏతాన్ హి దూతే ప్రవదన్తి దణ్డాన్
వధస్తు దూతస్య న నః శ్రుతోఽపి||52.15||

స|| అంగేషు వైరుధ్యం కశాభిఘాతః మౌణ్డ్యం తథా లక్షణ సన్నిపాతః ఏతత్ దూతే దణ్డాన్ ప్రవదంతి| దూతస్య వధస్తు శ్రుతః నాస్తి||

||Sloka meanings||

అంగేషు వైరుధ్యం -
deforming their limbs
కశాభిఘాతః - flogging,
మౌణ్డ్యం తథా లక్షణ సన్నిపాతః -
shaving the head, similarly disfigurement
ఏతత్ దూతే దణ్డాన్ ప్రవదంతి -
these are the punishments prescribed for a messenger.
దూతస్య వధస్తు శ్రుతః నాస్తి -
killing of messenger is not heard

||Sloka summary||

"Deforming their limbs, flogging, shaving the head, similarly disfigurement, these are the punishments prescribed for a messenger. The killing of messenger is not heard". ||52.15||

||Sloka 52.16||

కథం చ ధర్మార్థవీనీతబుద్ధిః
పరావరప్రత్యయనిశ్చితార్థః|
భవద్విధః కోపవశే హి తిష్ఠత్
కోపన్ నియచ్ఛన్తి హి సత్త్వవన్తః ||52.16||

స|| ధర్మార్థ వినీత బుద్ధిః పరావరప్రత్యయ నిశ్చితార్థః | భవద్విధః కోపవసే కథం తిష్ఠేత్ | సత్త్వవంతః కోపం నియచ్ఛన్తి హి ||

||Sloka meanings||.

ధర్మార్థ వినీత బుద్ధిః -
those well versed in Dharma and Artha
పరావరప్రత్యయ నిశ్చితార్థః -
come to a decision after seeing pros and cons
భవద్విధః కోపవసే కథం తిష్ఠేత్ -
learned ones like you how can you be swayed by anger
సత్త్వవంతః కోపం నియచ్ఛన్తి హి -
courageous ones keep the anger under control.

||Sloka summary||

"Those well versed in Dharma and Artha they decide about good and bad. Learned ones like you how can you be swayed by anger. Courageous ones keep the anger under control." ||52.16||

||Sloka 52.17||

న ధర్మవేదే న చ లోకవృత్తే
న శాస్త్రబుద్ధి గ్రహణేషు చాపి|
విద్యేత కశ్చిత్తవ వీర తుల్యః
త్వం హ్యుత్తమః సర్వ సురాసురాణామ్||52.17||

స|| వీర ధర్మవాదే తవ తుల్యః కశ్చిత్ న | లోకవృత్తే (తవ తుల్యః) న| శాస్త్రబుద్ధి గ్రహణేషుచాపి న | త్వం సర్వ సుర అసురాణాం ఉత్తమః హి||

||Sloka meanings||

వీర ధర్మవాదే తవ తుల్యః కశ్చిత్ న -
o great warrior there is none to equal you in the discussion of dharma
లోకవృత్తే (తవ తుల్యః) న -
none in the conduct of affairs
శాస్త్రబుద్ధి గ్రహణేషుచాపి న -
none in grasping the essence of Sastras
త్వం సర్వ సుర అసురాణాం ఉత్తమః హి-
you are the best among all Suras and Asuras'

||Sloka summary||

Oh Great warrior there is none to equal you in the discussion of Dharma. None in the conduct of affairs. None in grasping the essence of Sastras. You are the best among all Suras and Asuras'.||52.17||

||Sloka 52.18||

శూరేణ వీరేణ నిశాచరేంద్ర
సురాసురాణామపి దుర్జయేన|
త్వయా ప్రగల్భాః సౌరదైత్యసంఘాః
జితాస్చ యుద్ధేష్వకృత్ నరేంద్రాః||52.18||

స|| నిశాచరేంద్ర శూరేణ వీరేణ సురాసురాణాం అపి త్వయా దుర్జయేన| ప్రగల్భాః సురదైత్య సంఘాః నరేంద్రాః యుద్ధేషు అసకృత్ జితాః చ||

||Sloka meanings||

నిశాచరేంద్ర -o lord of night beings
శూరేణ వీరేణ సురాసురాణాం అపి -
by brave and courageous as well as Suras and Asuras
త్వయా దుర్జయేన - you are invincible
ప్రగల్భాః సురదైత్య సంఘాః నరేంద్రాః -
hosts of loud mouthed Suras and Daityas
యుద్ధేషు అసకృత్ జితాః చ-
have been won over by you repeatedly in battles

||Sloka summary||

"Oh Lord of night beings ! You are invincible by the brave , by the courageous, by Suras and Asuras. Hosts of loud mouthed Suras and Daityas have been won over by you repeatedly" ||52.18||

||Sloka 52.19||

న చాప్యస్య కపేర్ఘాతే కంచిత్పశ్యామ్యహం గుణమ్|
తే ష్వయం పాత్యతాం దణ్డోయైరయం ప్రేషితః కపిః||52.19||

స|| అస్య కపేః ఘాతే అహం కించిత్ గుణం న పశ్యామి | అయం దణ్డః యైః అయం కపిః ప్రేషితః తేషు పాత్యతాం||

Govindaraja Tika says - న కేవలం దూతస్య వధే శాస్త్ర విరోధః, గుణమపి నకించిత్ పశ్యామి| అతః ఏతత్ ప్రేషకేప్యపి దణ్డః పాత్యతామ్ ఇతి ఆహ|

Rama Tika says - అస్య కపేర్ఘాతే కించిత్ గుణం న పశ్యామి| అతః పరైః అయం కపిః ప్రేషితః తేషు అయం ప్రాణాంతః దణ్డః పాత్యతామ్||

||Sloka meanings||

అస్య కపేః ఘాతే -
killing this Vanara
అహం కించిత్ గుణం న పశ్యామి -
I am not seeing any merit
అయం దణ్డః యైః అయం కపిః ప్రేషితః -
by whom he was sent, they are punishable
తేషు పాత్యతాం - punish them

||Sloka summary||

". I am not seeing any merit in killing this Vanara. This punishment has to be on those by whom he was sent" . ||52.19||

||Sloka 52.20||

సాధుర్వాయది వాసాధుః పరైరేష సమర్పితః|
బ్రువన్పరార్థం పరవాన్ న దూతో వధ మర్హతి||52.20||'

స||సాధుః వా అసాధుః యది ఏష పరైః సమర్పితః| పరార్థం బ్రువన్ పరవాన్ దూతః వధం న అర్హతి||

||Sloka meanings||

సాధుః వా అసాధుః యది -
good or bad
ఏష పరైః సమర్పితః -
he was sent by others
పరార్థం బ్రువన్ -
speaking for others
పరవాన్ దూతః వధం న అర్హతి -
the messenger does not deserve to be killed

||Sloka summary||

"Good or bad he was sent by others. Speaking for others, the messenger does not deserve to be killed." ||52.20||

||Sloka 52.21||

అపిచాస్మిన్హతే రాజన్ నాన్యం పశ్యామి ఖేచరమ్|
ఇహ యః పునరాగచ్ఛేత్ పరం పారం మహోదధేః||52.21||

స||రాజన్ అపి చ అస్మిన్ హతే యః మహోదధేః పరం పారం పునః ఇహ ఆగచ్ఛేత్ అన్యం ఖేచరం న పశ్యామి||

Govindaraja Tika says - అస్మిన్ హతే సతి వృత్తాంతం నివేదక అభావత్ రామలక్ష్మణయోః ఇహ ఆగమన అభావేన తవ శతృ క్షయో నస్యాత్| విముక్తే అస్మిన్ ఏతస్మిన్ నివేదిత వృత్తాంతయోః తయోః ఇహ ఆగమనాత్ యత్నేన తవ శతృ నాశో భవేత్ ఇతి అభిప్రేత్యాహ|

||Sloka meanings||

రాజన్ - o king
అపి చ అస్మిన్ హతే - supposing he is killed
యః మహోదధేః పరం పారం పునః -
one who can cross the great ocean
ఇహ ఆగచ్ఛేత్ అన్యం ఖేచరం -
one who come through the skies here.
న పశ్యామి - I do not see

||Sloka summary||

"ఓ రాజన్ ! ఇతనిని చంపినచో ఈ మహాసాగరము దాటి ఇక్కడికి రాగలవాడు ఇంకొకడు నాకు కనపడుటలేదు." ||52.21||

"Oh King ! Supposing he is killed , I do not see another creature who can cross the great ocean and come through the skies here." ||52.21||

||Sloka 52.22||

తస్మాన్నాస్య వధే యత్నః కార్యః పరపురంజయః|
భవాన్ సేంద్రేషు దేవేషు యత్న మాస్థాతు మర్హతి||52.22||

స||పరపురంజయ తస్మాత్ అస్య వధే యత్నః న కార్యః | భవాన్ సేన్ద్రేషు దేవేషు యత్నం అస్థాతుం అర్హతి||

||Sloka meanings||

పరపురంజయ తస్మాత్ -
O hero who can conquer citadels of enemies
తస్మాత్ అస్య వధే యత్నః న కార్యః -
hence effort should not be made to kill him
సేన్ద్రేషు దేవేషు -
with Devas including Indra
భవాన్ యత్నం అస్థాతుం అర్హతి -
you are fit to fight

||Sloka summary||

"Oh Hero who can conquer citadels of enemies ! So effort in killing him should not be made. You are fit to fight against Devas including Indra". ||52.22||
.
||Sloka 52.23||

అస్మిన్విశిష్టే న హి దూత మన్యం
పశ్యామి యస్తౌ రాజపుత్త్రౌ|
యుద్ధాయ యుద్ధప్రియాయ దుర్వినీతా
వుద్యోజయే దీర్ఘపథావరుద్ధౌ||52.23||"

స|| యుద్ధప్రియ అస్మిన్ వినష్టే దుర్వినీతౌ దీర్ఘపరావరుద్ధౌ తౌ నరరాజపుత్రౌ యః యుద్ధాయ ఉజ్యోజయేత్ అన్యం దూతం న పశ్యామి హి ||

Govindaraja Tika says- అస్మిన్ వినష్టే ఇతి ఏతత శ్లోకానన్తరం పరాక్రమోత్సాహ మనస్వినాం చేతి శ్లోకః| తతో హితాశ్చేతి శ్లోకః| అథ తదేక దేసేనేతి శ్లోకః|అథ నిశాచరాణం ఇతి సర్గాన్త శ్లోకః| అయమేవ పాఠక్రమః సమీచీనః| అన్యే అత్ర శ్లోకాః కల్పితే దృశ్యన్తే||

||Sloka meanings||

యుద్ధప్రియ అస్మిన్ వినష్టే -
o lover of war, if he is slain
దుర్వినీతౌ దీర్ఘపరావరుద్ధౌ -
ill-mannered princes who are obstructed from reaching this place
తౌ నరరాజపుత్రౌ - those two princes
యః యుద్ధాయ ఉజ్యోజయేత్ -
who can incite them to war?
అన్యం దూతం న పశ్యామి హి -
I do not see anybody

||Sloka summary||'

"Oh Lover of war! If he is slain , I do not see anybody who can incite those two ill-mannered princes who are obstructed from reaching this place ( to come here) ".||52.23||

Govindaraja in his Tika says the correct sequence of Slokas here starts with Sloka ,"పరాక్రమోత్సాహ మనస్వినాంచ", followed by Sloka, "హితాశ్చ శూరాశ్చ" , which is followed by Sloka, "తదేకదేశేన" and Sloka, "నిశాచరాణాం". Sarga also ends with this Sloka.

||Sloka 52.24||

పరాక్రమోత్సాహ మనస్వినాం చ
సురాసురాణామపి దుర్జయేవ|
త్వయా మనో నన్దన నైతానామ్
యుద్ధాయతిర్నాశయితుం న యుక్తా||52.24||

స|| నైతానాం మనోనన్దన పరాక్రమోత్సాహమనస్వినాం చ సురాసురాణాం అపి దుర్జయేన త్వయా యుద్ధాయతిః నాశయితుం న యుక్తా ||

||Sloka meanings||

నైతానాం మనోనన్దన -
delight of Rakshasas
పరాక్రమోత్సాహమనస్వినాం చ -
for all those endowed with vigor and valor
సురాసురాణాం అపి దుర్జయేన త్వయా -
even for the Suras and Asuras
యుద్ధాయతిః నాశయితుం న యుక్తా -
not proper for you destroy a chance for war

||Sloka summary||

"Delight of Rakshasas ! Invincible for all those endowed with vigor and valor or ( invincible) even for the Suras and Asuras, it is not proper for you lose a chance for war ( with those two princes)'" ||52.24||

||Sloka 52.25||

హితాశ్చ శూరాశ్చ సమాహితాశ్చ
కులేషు జాతాశ్చ మహాగుణేషు|
మనస్వినః శస్త్రభృతాం వరిష్టాః
కోట్యగ్రతస్తే సుభృతాశ్చ యోధాః||52.25||"

స|| హితాశ్చ శూరాశ్చ సమాహితాశ్చ మహాగుణేషు కులేషు జాతాః మనస్వినః శస్త్రభృతాం వశిష్టాః సుభృతాశ్చ యోధాః కోట్యగ్రతః||

||Sloka meanings||

హితాశ్చ శూరాశ్చ సమాహితాశ్చ -
well-wishers, well established courageous ones, intellectuals
మహాగుణేషు కులేషు జాతాః -
those born in noted families with good qualities
మనస్వినః శస్త్రభృతాం వశిష్టాః -
intelligent, best among the wielders of weapons
సుభృతాశ్చ యోధాః -
warriors well provided for ,
కోట్యగ్రతః - large number in excess of cores

||Sloka summary||

"You have well-wishers, well established courageous ones, intellectuals born in noted families with good qualities, well paid wielders of weapons, in your presence. "||52.25||

||Sloka 52.26||

త దేక దేశేన బలస్య తావత్
కేచిత్తవాsదేశకృతోsభియాస్తు|
తౌ రాజపుత్త్రౌ వినిగృహ్య మూఢౌ
పరేషు తే భావయితుం ప్రభావమ్||52.26||

స|| తత్ తవ ఆదేశకృతః కేచిత్ బలస్య ఏకదేశేన మూఢౌ తౌ రాజపుత్రౌ వినిగృహ్య తే ప్రభావం భావయితుం అభియాంతు ||

||Sloka meanings||'

తత్ తవ ఆదేశకృతః -
they with your order
కేచిత్ బలస్య ఏకదేశేన -
with one part (of the army) march out for war
మూఢౌ తౌ రాజపుత్రౌ వినిగృహ్య -
capture the two foolish princes
తే ప్రభావం భావయితుం అభియాంతు -
exhibiting your power among your enemies

||Sloka summary||

"By your order let some powerful ones with one part (of the army) march out for war and capture the two princes exhibiting your power among your enemies ". ||52.26||

||Sloka 52.27||

నిశాచరణామధిపోనుజస్య
విభీషణస్యోత్తమ వాక్యమిష్టమ్|
జగ్రాహ బుద్ద్యా సురలోకశత్రు
ర్మహాబలో రాక్షసరాజముఖ్యః||52.27||

స|| నిశాచరాణాం సురలోకశత్రుః మహాబలః రాక్షసరాజముఖ్యః అనుజస్య విభీషణస్య ఇష్టం ఉత్తమవాక్యం బుద్ధ్యా జగ్రాహ||

||Sloka meanings||

నిశాచరాణాం సురలోకశత్రుః -
enemy of gods among Rakshasas
మహాబలః రాక్షసరాజముఖ్యః -
mighty chief among the Rakshasas
అనుజస్య విభీషణస్య - of his brother Vibhishana
ఇష్టం ఉత్తమవాక్యం - words of excellent advice
బుద్ధ్యా జగ్రాహ- decided to accept

||Sloka summary||

"The mighty chief among the Rakshasas, the king of night roamers and enemy of gods accepted the words of excellent advice from Vibhishana." ||52.27||

Thus ends Sarga fifty-two of Sundarakanda in Ramayana the first poem ever composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే ద్విపంచాశస్సర్గః ||

||om tat sat||